پیوندهای معنایی و معرفتی میان رسالت پیامبر اکرم(ص) وحماسه اربعین حسینی

به گزارش خبرگزاری مهر، این مقاله در همایش بین المللی «نهضت حسینی و رسالت نبوی» در دانشگاه مستنصریه بغداد ارائه شد. حسینی در این پژوهش، با رویکردی میان رشته ای و به روش توصیفی ـ تحلیلی، شبکه استعاره های مرتبط با مفهوم «برکت» را در آیات قرآن کریم و روایات تفسیری بررسی کرد تا نقش این شبکه معنایی را در تبیین پیوند رسالت نبوی(ص) با نهضت حسینی(ع) و آیین اربعین روشن سازد.

وی با اشاره به ظرفیت استعاره های مفهومی در فهم معارف انتزاعی، اظهار کرد که پدیده عظیم اربعین حسینی، با وجود برخورداری از پیوندهای عمیق معنایی با گفتمان نبوی، کمتر از منظر استعاره های برکت محور قرآنی و روایی مورد بررسی قرار گرفته است؛ در حالی که این استعاره ها می توانند ابعاد مهمی از پیوستگی رسالت پیامبر اکرم(ص) و حماسه اربعین را آشکار کنند.

بر اساس یافته های این پژوهش، شبکه استعاری «برکت» در متون دینی از مفاهیمی همچون نور، آب، قریه مبارکه، شجره طیبه، حبه و هفت خوشه، بقیةالله و نصر تشکیل شده است که هر یک، بُعدی از نظام هدایت و امامت را تبیین می کنند.

حسینی در تبیین این شبکه معنایی، «نور» را نماد هدایت بخشی و معرفت آفرینی، «آب» را نشانه حیات بخشی، «قریه مبارکه» را بیانگر مرکزیت، «شجره طیبه» را نماد ثبات و پرفایدگی و «حبه و سبع سنابل» را نشانه پویایی، رشد، تکثیر و باروری نظام امامت دانست. همچنین، مفاهیم «بقیةالله» و «نصر» در این شبکه بر جاودانگی و تقویت پیوندهای نظام امامت دلالت دارند.

این پژوهش با استناد به روایات تفسیری، نشان می دهد که شبکه استعاری برکت در پیوند با اهل بیت(ع)، به ویژه امام حسین(ع)، قابل تبیین است و از امتداد رسالت نبوی در مسیر امامت حسینی و استمرار هدایت الهی حکایت دارد.

بر پایه نتایج این مقاله، اربعین حسینی را نمی توان صرفاً رویدادی مستقل و محدود به یک مناسک تاریخی دانست؛ بلکه این حرکت عظیم، جلوه ای عینی و تاریخی از معارف و وعده های برکت آفرین قرآن کریم و زمینه ای برای بازخوانی پیوند رسالت نبوی با امامت حسینی به شمار می رود.

حسینی در جمع بندی پژوهش خود تأکید می کند که بازشناسی این شبکه استعاری می تواند افق های تازه ای برای فهم عمیق تر معارف قرآنی و روایی اربعین بگشاید و با تبیین نقش معرفتی، حیاتی، اجتماعی و تاریخی این آیین، زمینه توجه بیشتر به مسئولیت های منتظران ظهور را فراهم سازد.